สรุปบทความ
- Mt. Gox เลื่อนเส้นตายคืนเงินเจ้าหนี้อีกครั้งไปเดือนตุลาคม 2027 โดยยังมีเหรียญค้างอยู่ราว 34,000 BTC มูลค่าราว 2.5 พันล้านดอลลาร์
- ในปี 2017 กฎหมายล้มละลายญี่ปุ่นตรึงหนี้ไว้ที่ราว $483 ต่อ BTC ทำให้ส่วนเกินจากราคาที่พุ่งขึ้นเกือบตกเป็นของผู้ถือหุ้นอย่าง Mark Karpelès จนเจ้าหนี้ต้องยื่นขอฟื้นฟูกิจการในปี 2018
- ไทม์ไลน์ 13 ปีของ Mt. Gox สะท้อนว่าเมื่อกระดานเทรดล้ม ชะตาเงินของผู้ใช้ขึ้นอยู่กับระบบกฎหมาย และเหรียญที่ยังค้างคือแรงขายที่ตลาดต้องจับตาไปจนถึงปี 2027
แนวโน้มผลกระทบต่อราคา NEUTRAL
การเลื่อนเส้นตายทำให้แรงขายจากเหรียญราว 34,000 BTC ถูกเลื่อนออกไป ซึ่งช่วยลดแรงกดดันระยะสั้น แต่ก็ทำให้ความไม่แน่นอนลากยาวไปถึงปี 2027 เมื่อเทียบกับขนาดตลาด Bitcoin ปัจจุบัน ผลกระทบต่อราคาจึงน่าจะจำกัด ภาพรวมจึงเป็นกลาง
ลองนึกภาพว่าคุณฝาก Bitcoin ไว้กับเว็บกระดานเทรดเมื่อปี 2013 แล้วเว็บนั้นล้มในปีถัดมา ผ่านไป 12 ปี คุณอาจยังไม่ได้เหรียญคืนครบ และล่าสุดเส้นตายการคืนเงินก็ถูกเลื่อนออกไปอีกครั้งเป็นเดือนตุลาคม 2027 นี่ไม่ใช่เรื่องสมมติ นี่คือชะตากรรมของเจ้าหนี้ Mt. Gox ที่ยังมีเหรียญค้างอยู่ราว 34,000 BTC
แต่เรื่องที่หลายคนไม่เคยรู้คือ ช่วงปี 2017 ถึง 2018 ระบบกฎหมายล้มละลายของญี่ปุ่นเกือบทำให้ผลกำไรก้อนโตจากการที่ราคา Bitcoin พุ่งแรง ไหลไปถึงมือผู้ถือหุ้นของ Mt. Gox ซึ่งก็คือ Mark Karpelès ซีอีโอคนเดียวกับที่คุมเว็บอยู่ในวันที่เหรียญหายไป ส่วนเจ้าหนี้ที่เสียเหรียญจริง ๆ อาจได้คืนแค่ราคาเมื่อปี 2014 เท่านั้น
บทความนี้จะพาย้อนดูเรื่องราวทั้งหมด และชี้ให้เห็นบทเรียนที่ยังใช้ได้ในปี 2026 นั่นคือ เมื่อกระดานเทรดของคุณล้ม สิ่งที่กำหนดชะตาเงินของคุณไม่ใช่บล็อกเชน แต่คือนักกฎหมายและศาล
850,000 BTC หายไปจากกระดานเทรดที่ใหญ่ที่สุดในโลก
ย้อนกลับไปช่วงปี 2013 Mt. Gox ที่ตั้งอยู่ในโตเกียวคือเว็บกระดานเทรด Bitcoin ที่ใหญ่ที่สุดในโลก ในช่วงพีคมีรายงานว่าธุรกรรม Bitcoin ทั่วโลกผ่านเว็บนี้ราว 70% ถ้าคุณซื้อ Bitcoin ในยุคนั้น มีโอกาสสูงมากที่คุณจะซื้อผ่าน Mt. Gox
ต้นปี 2014 เว็บเริ่มระงับการถอนเงิน ก่อนจะปิดตัวลงในเดือนกุมภาพันธ์ และยื่นขอล้มละลายต่อศาลโตเกียว ตัวเลขที่ทำให้วงการช็อกในเวลานั้นคือ Bitcoin หายไปราว 850,000 BTC แบ่งเป็นเหรียญของลูกค้าราว 750,000 BTC และเหรียญของบริษัทเองอีกราว 100,000 BTC ต่อมามีการพบเหรียญราว 200,000 BTC ในกระเป๋าเงินเก่าที่บริษัทอ้างว่าลืมไปแล้ว ซึ่งกลายเป็นทรัพย์สินหลักที่ใช้คืนเจ้าหนี้ในเวลาต่อมา
การสืบสวนในภายหลังชี้ว่าเหรียญจำนวนมากถูกขโมยออกไปอย่างต่อเนื่องเป็นเวลาหลายปีก่อนเว็บจะล้ม โดยที่ระบบภายในไม่ได้ตรวจพบ ส่วน Mark Karpelès ถูกจับกุมในญี่ปุ่นเมื่อปี 2015 และในปี 2019 ศาลตัดสินว่าเขามีความผิดฐานปลอมแปลงข้อมูลทางอิเล็กทรอนิกส์ โดยได้รับโทษรอลงอาญา แต่พ้นข้อกล่าวหาเรื่องยักยอกทรัพย์
ถึงตรงนี้หลายคนคิดว่าเรื่องจบแล้ว เว็บล้ม ซีอีโอโดนคดี เจ้าหนี้รอรับเงินคืน แต่เรื่องที่พิลึกที่สุดของ Mt. Gox ยังไม่เริ่มเลยด้วยซ้ำ
กฎหมายล้มละลายที่เกือบทำให้ CEO ได้ประโยชน์มากกว่าเจ้าหนี้
ภายใต้กระบวนการล้มละลายแบบปกติของญี่ปุ่น ยอดหนี้ที่เจ้าหนี้แต่ละคนเรียกร้องได้จะถูกตีมูลค่าเป็นเงินเยน ณ วันที่เริ่มกระบวนการล้มละลายในปี 2014 ซึ่งเทียบเป็นราคาราว $483 ต่อ BTC พูดง่าย ๆ คือ ไม่ว่าในอนาคต Bitcoin จะขึ้นไปเท่าไร เจ้าหนี้จะได้คืนแค่มูลค่าเท่ากับราคาเมื่อปี 2014
ตอนปี 2014 ใคร ๆ ก็มองว่าเรื่องนี้ไม่ได้มีอะไรแปลก แต่แล้วปี 2017 ก็มาถึง ราคา Bitcoin พุ่งแรงจากหลักพันดอลลาร์ไปแตะเกือบ $20,000 ในเดือนธันวาคม ทรัพย์สินที่ทรัสตีของ Mt. Gox ถืออยู่ ทั้ง Bitcoin และ Bitcoin Cash ที่ได้มาจากการแยกเชนในปี 2017 จึงมีมูลค่าสูงกว่ายอดหนี้ที่ต้องจ่ายคืนหลายเท่าตัว
คำถามคือ เงินส่วนที่เกินจากยอดหนี้จะไปอยู่ที่ไหน ตามกฎหมายล้มละลาย เมื่อจ่ายหนี้ครบแล้ว ทรัพย์สินที่เหลือจะตกเป็นของผู้ถือหุ้น และผู้ถือหุ้นรายใหญ่ของ Mt. Gox ก็คือ Mark Karpelès ซึ่งมีรายงานว่าถือหุ้นราว 88%
นี่คือสถานการณ์ที่แทบไม่น่าเชื่อ คนที่คุมเว็บอยู่ในวันที่เหรียญของลูกค้าหายไปหลายแสนเหรียญ กำลังจะเป็นคนที่ได้ประโยชน์จากการที่ราคา Bitcoin พุ่งขึ้น ขณะที่ลูกค้าที่เสียเหรียญจริง ๆ ได้คืนแค่ราคาปี 2014 ส่วนต่างในตอนนั้นมีมูลค่าระดับหลายร้อยล้านถึงพันล้านดอลลาร์ขึ้นอยู่กับราคาตลาดในแต่ละวัน
เพื่อความเป็นธรรม ต้องบอกด้วยว่า Karpelès เคยกล่าวต่อสาธารณะว่าเขาไม่ต้องการเงินก้อนนี้ และอยากให้มันกลับไปถึงมือเจ้าหนี้ แต่ประเด็นสำคัญไม่ใช่เจตนาของคนคนเดียว ประเด็นคือ ระบบกฎหมายเปิดช่องให้สิ่งนี้เกิดขึ้นได้ตั้งแต่แรก
เจ้าหนี้สู้ขอคืนเป็นเหรียญ ขณะที่ทรัสตีเทขายกลางตลาดขาลง
เจ้าหนี้กลุ่มหนึ่งไม่ยอมรับชะตากรรมแบบนี้ ปลายปี 2017 พวกเขายื่นคำร้องต่อศาลโตเกียวเพื่อขอเปลี่ยนกระบวนการจากการล้มละลายแบบปกติไปเป็นการฟื้นฟูกิจการภาคแพ่ง (Civil Rehabilitation) ซึ่งเปิดทางให้คืนทรัพย์สินในรูปแบบ Bitcoin ได้ แทนที่จะคืนเป็นเงินเยนตามราคาปี 2014
ศาลอนุมัติคำร้องในเดือนมิถุนายน 2018 นี่คือชัยชนะครั้งใหญ่ของเจ้าหนี้ แต่มันก็มาพร้อมราคาที่ต้องจ่าย เพราะก่อนหน้านั้น ระหว่างช่วงปลายปี 2017 ถึงต้นปี 2018 ทรัสตี Nobuaki Kobayashi ได้ทยอยขายเหรียญออกไปแล้ว รายงานในเวลานั้นระบุว่าขายไปราว 35,800 BTC และราว 34,000 BCH คิดเป็นเงินราว $430 ล้าน ตัวเลขนี้อ้างอิงจากรายงานของทรัสตีที่สื่อหลายสำนักนำเสนอในปี 2018 ผู้อ่านควรถือเป็นตัวเลขโดยประมาณ
การขายครั้งนั้นเกิดขึ้นในช่วงที่ตลาดเริ่มเป็นขาลง หลังราคา Bitcoin ทำจุดสูงสุดเกือบ $20,000 ในเดือนธันวาคม 2017 ก่อนจะร่วงหนักลงไปแถว $3,200 ในเดือนธันวาคม 2018 ชุมชนคริปโตในตอนนั้นจำนวนมากโทษว่าการเทขายของทรัสตีคือหนึ่งในตัวเร่งที่ทำให้ตลาดดิ่งลงลึกขึ้น แม้ว่าในทางวิชาการจะพิสูจน์ได้ยากว่าการขายของทรัสตีรายเดียวส่งผลต่อราคามากแค่ไหน เพราะตลาดขาลงปี 2018 มีหลายปัจจัยประกอบกัน
สิ่งที่ชัดเจนคือ การตัดสินใจของคนไม่กี่คนในห้องประชุมที่โตเกียว ส่งผลกระทบต่อทั้งเจ้าหนี้ที่เสียโอกาสได้เหรียญคืน และนักลงทุนทั่วโลกที่ไม่เคยมีบัญชีกับ Mt. Gox ด้วยซ้ำ
เส้นตายที่เลื่อนจาก 2023 ถึง 2027 กับเหรียญที่ยังค้างราว 34,000 BTC
หลังได้สถานะฟื้นฟูกิจการ แผนคืนเงินก็ใช้เวลาอีกหลายปีกว่าจะได้รับอนุมัติในปี 2021 โดยกำหนดเส้นตายการคืนเงินเดิมไว้ที่วันที่ 31 ตุลาคม 2023 จากนั้นเส้นตายก็ถูกเลื่อนเป็นปี 2024 ปี 2025 ปี 2026 และล่าสุดเลื่อนไปเป็นเดือนตุลาคม 2027
การคืนเหรียญล็อตใหญ่เริ่มขึ้นจริงในเดือนกรกฎาคม 2024 ผ่านเว็บกระดานเทรดอย่าง Kraken และ Bitstamp ช่วงนั้นตลาดกังวลกันมากว่าเจ้าหนี้จะเทขายเหรียญที่เพิ่งได้คืน เพราะหลายคนถือต้นทุนจากยุคที่ Bitcoin ราคาไม่กี่ร้อยดอลลาร์ แต่ถึงจะคืนไปได้เป็นส่วนใหญ่แล้ว ข้อมูลกระเป๋าเงินของทรัสตีบนบล็อกเชนยังมีเหรียญเหลืออยู่ราว 34,000 BTC คิดเป็นมูลค่าราว 2.5 พันล้านดอลลาร์ ตามราคาตลาดช่วงที่มีข่าว ตัวเลขจำนวนเหรียญที่เหลืออาจคลาดเคลื่อนได้เล็กน้อยตามการเคลื่อนไหวของกระเป๋า
ทำไมถึงยังจ่ายไม่ครบ เหตุผลที่ทรัสตีให้ไว้ในการเลื่อนแต่ละครั้งคล้ายกัน นั่นคือ เจ้าหนี้จำนวนหนึ่งยังไม่ได้ทำขั้นตอนที่จำเป็นให้ครบ บางคนยังไม่ได้ยืนยันตัวตน บางคนมีปัญหาเรื่องข้อมูลบัญชี บางคนติดต่อไม่ได้เลย
ลองคิดตามดูครับ เจ้าหนี้ที่ฝากเงินไว้ในปี 2013 ตอนนั้นอาจอายุ 50 หรือ 60 ปี วันนี้ผ่านมาแล้ว 12 ปี มีความเป็นไปได้สูงว่าเจ้าหนี้บางคนเสียชีวิตไปแล้ว และทายาทอาจไม่รู้ด้วยซ้ำว่ามีสิทธิ์เรียกร้อง บางคนอาจทำรหัสผ่านอีเมลเก่าหาย เอกสารยืนยันตัวตนหมดอายุ หรือย้ายประเทศไปแล้ว คนกลุ่มนี้อาจไม่มีวันได้เหรียญคืนเลย ทั้งที่เหรียญของพวกเขายังอยู่ในกระเป๋าเงินที่ทุกคนบนโลกมองเห็นได้บนบล็อกเชน
อีกมุมหนึ่งที่นักลงทุนต้องรู้คือ เหรียญราว 34,000 BTC นี้ยังเป็นแรงขายที่รออยู่ในอนาคต ทุกครั้งที่กระเป๋าของ Mt. Gox มีการโอนเหรียญ ตลาดมักตื่นตัวเสมอ และตอนนี้ความไม่แน่นอนนี้จะลากยาวไปจนถึงปี 2027
ส่วนผู้อ่านชาวไทยที่ติดตามข่าว Binance ถูกแฮกมูลค่าราว 6.3 พันล้านดอลลาร์ และเรื่องกำหนดการถอนเงินของผู้ใช้ Binance ในยุโรปอยู่ตอนนี้ ไทม์ไลน์ของ Mt. Gox คือภาพที่ควรเก็บไว้ในหัว ถูกแฮกปี 2014 ได้สถานะฟื้นฟูกิจการปี 2018 เริ่มคืนเหรียญล็อตใหญ่ปี 2024 และส่วนที่เหลืออาจต้องรอถึงปี 2027 รวมแล้วเกิน 13 ปี กรณีของ Binance อาจไม่เหมือนกัน เพราะบริษัทยังดำเนินกิจการอยู่และมีทรัพย์สินมหาศาล แต่หลักการเดียวกันยังใช้ได้ เมื่อเหรียญอยู่ในมือบริษัท สิทธิ์ของคุณขึ้นอยู่กับกฎหมายและการตัดสินใจของคนอื่น
ความเห็นผู้เขียน
ผมคิดว่า Mt. Gox คือกรณีศึกษาที่คนในวงการคริปโตพูดถึงน้อยเกินไป เรามักเล่ามันในมุมว่า “เคยมีเว็บโดนแฮก 850,000 BTC” แล้วก็จบแค่นั้น แต่เรื่องที่น่ากลัวกว่าการแฮกคือสิ่งที่เกิดขึ้นหลังจากนั้น
คนในวงการชอบพูดว่า “HODL แล้วรวย” ซึ่งก็จริงสำหรับคนที่ถือ Bitcoin มาตั้งแต่ปี 2013 แต่ลองถามเจ้าหนี้ Mt. Gox ดูครับ พวกเขา HODL ไม่ได้ขายสักเหรียญ แต่สิทธิ์ในกำไรของพวกเขาเกือบถูกตรึงไว้ที่ราว $483 ต่อ BTC และส่วนเกินเกือบไหลไปหาผู้ถือหุ้นของบริษัทที่ทำเหรียญหาย สิ่งที่ช่วยพวกเขาไว้ไม่ใช่ความอดทน ไม่ใช่ความเชื่อใน Bitcoin แต่คือทีมกฎหมายที่ลุกขึ้นสู้ในศาลโตเกียว
นี่คือความจริงที่ไม่ค่อยมีใครอยากยอมรับ ตราบใดที่เหรียญของคุณอยู่บนกระดานเทรด คุณไม่ได้ถือ Bitcoin จริง ๆ คุณถือ “สิทธิ์เรียกร้อง” ต่อบริษัทหนึ่ง และวันที่บริษัทนั้นล้ม สิทธิ์นั้นจะถูกตีความตามกฎหมายของประเทศที่บริษัทจดทะเบียน ซึ่งคุณอาจไม่เคยอ่านเลยสักบรรทัด ใครได้กำไร ได้เมื่อไหร่ และได้คืนในรูปแบบอะไร จะถูกตัดสินโดยทรัสตี ศาล และนักกฎหมาย ไม่ใช่โดยโค้ดบนบล็อกเชน
ผมไม่ได้บอกว่าห้ามใช้กระดานเทรด เพราะสำหรับคนส่วนใหญ่ กระดานเทรดที่อยู่ภายใต้การกำกับดูแลคือประตูเข้าสู่โลกคริปโตที่ง่ายที่สุด แต่สิ่งที่ผมอยากให้ทุกคนถามตัวเองคือ ถ้าพรุ่งนี้กระดานเทรดที่คุณใช้ระงับการถอน คุณพร้อมจะรอ 13 ปีไหม คุณรู้ไหมว่าบริษัทนั้นจดทะเบียนที่ไหน ใช้กฎหมายล้มละลายของประเทศอะไร และคนในครอบครัวของคุณรู้ไหมว่าคุณมีทรัพย์สินอยู่ตรงนั้น
ข้อสุดท้ายนี่แหละที่ผมคิดว่าสำคัญที่สุดและถูกมองข้ามมากที่สุด เจ้าหนี้ Mt. Gox บางคนอาจไม่อยู่รอรับเหรียญแล้ว ส่วนที่เหลืออาจต้องรอไปอีกอย่างน้อยหนึ่งปี และไม่มีใครรับประกันได้ว่าเส้นตายเดือนตุลาคม 2027 จะเป็นครั้งสุดท้าย บทเรียนจาก Mt. Gox ไม่ได้อยู่ที่ว่าแฮกเกอร์เก่งแค่ไหน แต่อยู่ที่ว่า เวลาเงินของเราไปอยู่ในมือคนอื่น เราเสียการควบคุมไปมากกว่าที่คิด
ภาพจาก AI
