สรุปข่าว
- Human IPO คือโมเดลระดมทุนที่เปิดให้บุคคลนำรายได้ในอนาคตมาแลกเป็นเงินทุนล่วงหน้า คล้ายการ “ขายหุ้นตัวเอง” ให้นักลงทุน
- บล็อกเชนและ Smart Contract อาจช่วยให้การออก Token การกำหนดสิทธิ และการแบ่งรายได้ทำได้โปร่งใสและอัตโนมัติมากขึ้น
- แม้จะเปิดโอกาสใหม่ให้ครีเอเตอร์และคนรุ่นใหม่เข้าถึงเงินทุน แต่ยังมีความเสี่ยงด้านกฎหมาย ความเป็นส่วนตัว และการแทรกแซงเส้นทางชีวิตของผู้รับทุน
แนวโน้มผลกระทบ: Neutral
Human IPO คือแนวคิดระดมทุนที่เปิดให้คนขายส่วนแบ่งจากรายได้ในอนาคต แลกกับเงินก้อนมาใช้เรียนต่อ เริ่มอาชีพ หรือสร้างธุรกิจ โดยมีบล็อกเชนและ Smart Contract ช่วยจัดการสิทธิและแบ่งผลตอบแทนอย่างโปร่งใส โมเดลนี้อาจเปิดโอกาสใหม่ให้ครีเอเตอร์และคนรุ่นใหม่ที่เข้าไม่ถึงเงินทุนแบบเดิม แต่ก็ยังมีคำถามใหญ่เรื่องกฎหมาย ความเป็นส่วนตัว และขอบเขตที่นักลงทุนควรเข้ามามีอิทธิพลต่อชีวิตของผู้รับทุน สุดท้าย Human IPO จะไปได้ไกลแค่ไหน จึงขึ้นอยู่กับทั้งกรณีใช้งานจริงและกติกาที่คุ้มครองทุกฝ่ายได้อย่างเป็นธรรม
ปัจจุบันโลกของเรามีคอนเทนต์ครีเอเตอร์ทั่วโลกมากกว่า 200 ล้านคน และในประเทศไทยมีอยู่ประมาณ 11 ล้านคน ซึ่งการสร้างรายได้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ค่าโฆษณา สปอนเซอร์ หรือการขายสินค้าอีกต่อไป แต่อาจขยายไปถึงการระดมทุนจากชื่อเสียง ทักษะ และความสามารถในการสร้างรายได้ของตัวเองด้วยเทคโนโลยีบล็อกเชน
แนวคิดนี้เรียกว่า Human IPO โมเดลระดมทุนที่เปลี่ยนศักยภาพของคนหนึ่งคนให้กลายเป็นสินทรัพย์ที่นักลงทุนสามารถเดิมพันกับอนาคตของบุคคลดังกล่าวได้
Human IPO คืออะไร?
Human IPO คือ แพลตฟอร์มที่เปิดโอกาสให้บุคคลรับเงินทุนล่วงหน้าจากนักลงทุน แลกกับการแบ่งรายได้บางส่วนที่จะเกิดขึ้นในอนาคต
โครงสร้างดังกล่าวมีพื้นฐานมาจาก Income Share Agreement หรือ ISA ซึ่งผู้รับทุนจะจ่ายเงินคืนเป็นเปอร์เซ็นต์ของรายได้ภายในระยะเวลาที่กำหนด แทนการชำระเงินต้นและดอกเบี้ยแบบตายตัวเหมือนเงินกู้ทั่วไป
ตัวอย่างเช่น นักศึกษาคนหนึ่งอาจได้รับเงินเพื่อใช้เรียนต่อ แลกกับการแบ่งรายได้ 5% หลังเรียนจบเป็นเวลา 5 ปี หากในบางช่วงไม่มีงานทำ หรือมีรายได้ต่ำกว่าเกณฑ์ที่กำหนด ก็อาจไม่ต้องจ่ายเงินในช่วงนั้น
แม้ชื่อ Human IPO จะฟังดูเหมือนแนวคิดใหม่จากโลกคริปโต แต่รากฐานของโมเดลนี้มีมานานแล้ว โดยในปี 1955 นักเศรษฐศาสตร์รางวัลโนเบล Milton Friedman เคยเสนอให้นักลงทุนสามารถสนับสนุนค่าใช้จ่ายในการศึกษาและพัฒนาทักษะของบุคคล แลกกับส่วนแบ่งจากรายได้ในอนาคต
นั่นหมายความว่า แทนที่จะกู้เงินเพื่อเพิ่มมูลค่าให้ตัวเอง คนหนึ่งคนอาจเปิดให้นักลงทุนเข้ามาร่วมรับทั้งความเสี่ยงและผลตอบแทนจากความสำเร็จนั้น
จากสัญญาใจสู่ Token บนบล็อกเชน
เทคโนโลยีบล็อกเชนและ Smart Contract ช่วยให้การออกสินทรัพย์ กำหนดสิทธิ และแบ่งรายได้แก่นักลงทุนทำได้โปร่งใสและอัตโนมัติมากขึ้น
รูปแบบหนึ่งคือ Social Token หรือ Personal Token ซึ่งเป็นสินทรัพย์ดิจิทัลที่เชื่อมโยงกับชื่อเสียง ผลงาน หรือชุมชนของบุคคล ครีเอเตอร์สามารถขาย Token เพื่อระดมทุน ขณะที่ผู้ถืออาจได้รับสิทธิพิเศษ เช่น เนื้อหาเฉพาะกลุ่ม การเข้าร่วมกิจกรรม หรือการพูดคุยส่วนตัว
อย่างไรก็ตาม Social Token ทั่วไปไม่ได้ให้สิทธิในรายได้โดยตรง จึงแตกต่างจาก Human IPO ที่ผูกผลตอบแทนเข้ากับรายได้ในอนาคตของผู้ออก
อีกแนวทางคือ การนำรายได้ในอนาคตมาแปลงเป็น Token เช่น Future Income Token หรือ FIT เพื่อให้นักลงทุนสามารถซื้อและถือครองสิทธิในกระแสรายได้นั้นได้
ส่วน Smart Contract จะทำหน้าที่ตรวจสอบเงื่อนไข เช่น เมื่อรายได้สูงกว่าเกณฑ์ที่กำหนด ระบบจะคำนวณและแบ่งเงินให้นักลงทุนโดยอัตโนมัติ ลดการพึ่งพาคนกลางและข้อโต้แย้งระหว่างคู่สัญญา
เคสตัวอย่างการขายอนาคตที่เกิดขึ้นจริง
หนึ่งในกรณีที่ได้รับความสนใจคือ Alex Masmej ผู้ประกอบการชาวฝรั่งเศสที่ออก Personal Token บนเครือข่าย Ethereum และระดมทุนได้ประมาณ 20,000 ดอลลาร์ เพื่อนำไปสนับสนุนโปรเจกต์และเส้นทางการทำงานของตัวเอง
อีกกรณีคือ Tristan Pollock ผู้ประกอบการที่นำเวลาของตัวเองมาแบ่งเป็นหน่วยโทเคนคล้ายหุ้น โดยผู้ซื้อสามารถนำสิทธิดังกล่าวมาแลกเป็นเวลาสำหรับการปรึกษา ประชุม หรือทำงานร่วมกัน
ตัวอย่างเหล่านี้สะท้อนว่า สิ่งที่นำมาสร้างเป็นสินทรัพย์อาจไม่ได้มีเพียงเงินเดือน แต่ยังรวมถึงเวลา ความเชี่ยวชาญ ชื่อเสียง และสิทธิในการเข้าถึงตัวบุคคล
เมื่อการลงทุนในคนมาพร้อมความเสี่ยง
แม้ Human IPO จะช่วยเพิ่มทางเลือกในการระดมทุน แต่ก็ทำให้เกิดคำถามว่า นักลงทุนควรมีสิทธิในรายได้ และการตัดสินใจของคนหนึ่งคนมากน้อยเพียงใด
นักวิจารณ์บางส่วนมองว่า การต้องแบ่งรายได้เป็นเวลาหลายปีอาจใกล้เคียงกับการผูกมัดแรงงานในรูปแบบใหม่ เพราะนักลงทุนอาจกดดันให้ผู้รับทุนเลือกอาชีพที่สร้างรายได้สูง แม้จะไม่ใช่เส้นทางที่เจ้าตัวต้องการ
ความเป็นธรรม หรือการเอาเปรียบจึงขึ้นอยู่กับรายละเอียดของสัญญา ทั้งสัดส่วนรายได้ ระยะเวลาผูกมัด เพดานการชำระคืน และสิทธิของนักลงทุนในการเข้ามาแทรกแซงการตัดสินใจ
การขายหุ้นตัวเองอาจกลายเป็นหนึ่งในความได้เปรียบสำคัญของคนรุ่นใหม่ เพราะช่วยเปลี่ยนทักษะ ชื่อเสียง และศักยภาพในอนาคตให้กลายเป็นเงินทุนได้ตั้งแต่วันนี้
อย่างไรก็ตาม Human IPO จะก้าวข้ามจากแนวคิดที่น่าสนใจไปสู่เครื่องมือทางการเงินจริงได้หรือไม่ ยังขึ้นอยู่กับสองปัจจัยสำคัญคือ เรื่องกฎหมาย และการเกิดกรณีใช้งานจริงมากพอที่จะพิสูจน์ว่า โมเดลนี้สามารถสร้างประโยชน์ได้ในโลกแห่งความเป็นจริง
ที่มา:zebpay, theblock, esma, และ ruussellpollari
