ซ่อน Bitcoin ใน Cold Wallet ไม่พ้นตอนหย่า กำไรคริปโตระหว่างสมรสอาจต้องแบ่งครึ่งตามกฎหมายไทย

ถ้าคุณมี Bitcoin อยู่ใน Hardware Wallet ที่ซ่อนไว้ในลิ้นชัก หรือมีบัญชีกระดานเทรดต่างประเทศที่คู่สมรสไม่เคยรู้ ลองถามตัวเองข้อหนึ่ง ถ้าวันหนึ่งต้องนั่งกันคนละฝั่งโต๊ะในห้องไกล่เกลี่ยคดีหย่า เหรียญเหล่านั้นจะยังเป็นของคุณคนเดียวจริงหรือ

นักเทรดไทยจำนวนไม่น้อยเชื่อว่าคริปโตคือที่เก็บเงินที่มองไม่เห็น ไม่มีสมุดบัญชีส่งไปที่บ้าน ไม่มีโฉนดให้ใครค้นเจอ แค่จำ Seed Phrase ไว้ในหัวก็พอ แต่ความจริงอาจตรงกันข้าม เมื่อศาลฎีกาไทยวางหลักแล้วว่า Bitcoin คือทรัพย์สิน กฎหมายครอบครัวว่าด้วยสินสมรสก็ใช้กับคริปโตได้เหมือนบ้าน รถ หรือเงินฝาก และสิ่งที่ทำให้เรื่องนี้น่าคิดยิ่งกว่าคือ บล็อกเชนเก็บประวัติทุกธุรกรรมไว้ตลอดไป

บทความนี้จะชวนคิดว่า ทำไมคริปโตอาจเป็นที่ซ่อนเงินจากคู่สมรสที่แย่ที่สุด ไม่ใช่ดีที่สุด และทำไมวัฒนธรรม “เทรดเงียบ ๆ ไม่ต้องบอกที่บ้าน” ที่คุ้นเคยกันในวงการคริปโตไทยถึงเป็นความเสี่ยงทั้งทางกฎหมายและการเงินที่หลายคนมองข้าม

ทำไมนักเทรดไทยคิดว่า Cold Wallet คือที่ซ่อนเงินที่ปลอดภัย

ลองนึกภาพที่คุ้นตา สามีเปิดแอปกระดานเทรดบนโทรศัพท์ตอนตีหนึ่งขณะภรรยาหลับ หรือภรรยาโอนเงินโบนัสส่วนหนึ่งเข้ากระดานเทรดต่างประเทศโดยไม่เคยเล่าให้ใครฟัง ทั้งคู่ไม่ได้คิดว่ากำลังทำอะไรผิด แค่รู้สึกว่า “เงินของเรา เราจะลงทุนอะไรก็ได้” และถ้ากำไรค่อยเล่าทีหลัง ถ้าขาดทุนก็เก็บเงียบไว้

ความเชื่อนี้มีที่มา คริปโตไม่ได้หน้าตาเหมือนทรัพย์สินแบบเดิม ไม่มีกระดาษ ไม่มีชื่อเจ้าของติดอยู่บนเหรียญ และ Hardware Wallet ขนาดเท่าแฟลชไดรฟ์ก็ซ่อนได้ง่ายกว่าทองคำ หลายคนจึงเหมาเอาว่าถ้าไม่มีใครรู้ Seed Phrase ก็ไม่มีใครพิสูจน์ได้ว่าเงินก้อนนั้นมีอยู่จริง

ในสหรัฐฯ ผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีคริปโตเริ่มพูดถึงคดีหย่าที่มีคริปโตเข้ามาเกี่ยวข้องมากขึ้น ตั้งแต่การแบ่งเหรียญ การตีมูลค่าในวันที่ราคาผันผวน ไปจนถึงการตามหาเหรียญที่อีกฝ่ายพยายามซ่อน ผู้เขียนยังไม่พบตัวเลขสถิติที่ยืนยันได้ว่าคดีแบบนี้เพิ่มขึ้นเท่าไร แต่ตรรกะเดียวกันใช้กับประเทศไทยได้ตรง ๆ เพราะคนไทยถือคริปโตกันเป็นจำนวนมาก และกฎหมายไทยก็มีหลักเรื่องสินสมรสที่ชัดเจนอยู่แล้ว

ศาลฎีกาชี้แล้วว่า Bitcoin คือทรัพย์สิน เรื่องหย่าจึงหนีไม่พ้น

ก่อนหน้านี้ศาลฎีกาไทยได้ตัดสินคดีปล้นคริปโตมูลค่าราว 1.8 ล้านบาทบนเกาะสมุย โดยวางหลักว่า Bitcoin เป็นทรัพย์สินตามกฎหมาย คำตัดสินนี้อาจดูเป็นเรื่องคดีอาญา แต่ผลของมันกว้างกว่านั้นมาก เพราะเมื่อคริปโตเป็นทรัพย์สิน มันก็เข้าข่ายกฎหมายทุกฉบับที่พูดถึงทรัพย์สิน รวมถึงประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 ว่าด้วยครอบครัว

หลักพื้นฐานของกฎหมายไทยแบ่งทรัพย์สินของสามีภรรยาออกเป็น 2 กอง

• สินส่วนตัว (มาตรา 1471) เช่น ทรัพย์สินที่มีอยู่ก่อนจดทะเบียนสมรส ของใช้ส่วนตัว และทรัพย์ที่ได้มาจากมรดกหรือการให้โดยเสน่หา
• สินสมรส (มาตรา 1474) เช่น ทรัพย์สินที่ได้มาระหว่างสมรส และดอกผลของสินส่วนตัว

เมื่อหย่ากัน สินสมรสจะถูกแบ่งให้ชายและหญิงได้ส่วนเท่ากัน (มาตรา 1533) นั่นแปลว่า ถ้าคุณเก็บเงินเดือนระหว่างแต่งงานไปซื้อ Bitcoin ทีละนิดผ่าน DCA เหรียญทั้งหมดนั้นมีโอกาสสูงมากที่จะเป็นสินสมรส ไม่ว่าจะอยู่ใน Cold Wallet ใต้หมอนหรือในบัญชีที่ใช้ชื่อคุณคนเดียวก็ตาม ชื่อบนบัญชีไม่ได้เป็นตัวกำหนดว่าใครเป็นเจ้าของตามกฎหมายครอบครัว ที่มาของเงินต่างหากที่สำคัญ

อีกข้อที่คนมักไม่รู้คือ มาตรา 1474 วรรคสอง กำหนดว่าถ้ากรณีเป็นที่สงสัยว่าทรัพย์สินใดเป็นสินสมรสหรือไม่ ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นสินสมรส พูดง่าย ๆ คือ ภาระพิสูจน์ตกอยู่กับฝ่ายที่อ้างว่าเป็นสินส่วนตัว ถ้าคุณพิสูจน์ไม่ได้ว่าเหรียญไหนซื้อก่อนแต่งงาน กฎหมายจะเอียงไปทางแบ่งครึ่ง

ซื้อเหรียญก่อนแต่งงาน แต่กำไรระหว่างแต่งงานเป็นของใคร

นี่คือจุดที่ซับซ้อนที่สุด และเป็นจุดที่นักเทรดหลายคนเข้าใจผิด สมมติคุณมี 1 BTC ตั้งแต่ก่อนจดทะเบียนสมรส เหรียญนั้นเป็นสินส่วนตัวแน่นอน แต่หลังแต่งงานมีหลายอย่างเกิดขึ้นกับมัน

กรณีแรก ถือเฉย ๆ แล้วราคาขึ้น โดยหลักแล้ว มูลค่าที่เพิ่มขึ้นของตัวทรัพย์เองยังเป็นส่วนหนึ่งของสินส่วนตัว และมาตรา 1472 ยังระบุว่าทรัพย์สินที่ได้มาจากการแลกเปลี่ยนสินส่วนตัวก็ยังเป็นสินส่วนตัว กรณีนี้จึงค่อนข้างปลอดภัยสำหรับเจ้าของ ถ้าเก็บหลักฐานไว้ดี

กรณีที่สอง เอาไป Staking หรือปล่อยกู้รับดอกเบี้ย รางวัล Staking และดอกเบี้ยจากการปล่อยกู้มีลักษณะใกล้เคียงกับดอกผลของทรัพย์สิน ซึ่งมาตรา 1474 กำหนดให้ดอกผลของสินส่วนตัวเป็นสินสมรส แปลว่าตัวเหรียญต้นทางอาจเป็นของคุณ แต่เหรียญที่งอกออกมาระหว่างแต่งงานอาจต้องแบ่ง

กรณีที่สาม เทรดหนักจนเป็นเหมือนงานประจำ ถ้าคุณใช้เวลาระหว่างแต่งงานนั่งเทรดรายวัน สลับเหรียญไปมาหลายร้อยรอบ และใส่เงินเดือนเพิ่มเข้าไปเรื่อย ๆ คำถามว่ากำไรนั้นเป็นผลของ “การแลกเปลี่ยนสินส่วนตัว” หรือเป็น “เงินที่ทำมาหาได้ระหว่างสมรส” จะกลายเป็นประเด็นที่โต้แย้งกันได้ยาว และเมื่อเงินส่วนตัวกับสินสมรสปนกันอยู่ในกระเป๋าเดียว การแยกออกจากกันแทบเป็นไปไม่ได้

ต้องบอกตรง ๆ ว่า เท่าที่ผู้เขียนทราบ ยังไม่มีคำพิพากษาศาลฎีกาไทยที่ตัดสินเรื่องคริปโตกับสินสมรสโดยตรง แต่เมื่อรวมหลักข้อสันนิษฐานว่าเป็นสินสมรสเข้ากับพฤติกรรมเทรดที่ปนเงินกันมั่ว ผลลัพธ์ที่เป็นไปได้มากที่สุดคือ ส่วนที่คุณพิสูจน์ไม่ได้จะถูกนับเป็นสินสมรส

บล็อกเชนคือพยานที่ไม่เคยลืม

มาถึงจุดหักมุมของเรื่องนี้ หลายคนคิดว่าคริปโตซ่อนง่ายกว่าเงินสด แต่ลองเทียบดี ๆ เงินสดที่ถอนออกมาเป็นปึกแล้วเก็บในตู้เซฟ หลังจากนั้นไม่มีใครรู้ว่ามันไปไหน แต่ Bitcoin ทุกเหรียญที่เคยโอน มีบันทึกอยู่บนบล็อกเชนสาธารณะตลอดไป ใครก็เปิดดูได้ผ่านเว็บสำรวจบล็อกเชน ลบไม่ได้ แก้ไม่ได้

เส้นทางของเงินคริปโตเกือบทุกก้อนเริ่มต้นจากจุดที่มีตัวตนชัดเจน คือการโอนเงินบาทจากบัญชีธนาคารเข้ากระดานเทรด กระดานเทรดที่ได้รับอนุญาตจากสำนักงาน ก.ล.ต. ต้องยืนยันตัวตนลูกค้าทุกราย และกระดานเทรดต่างประเทศรายใหญ่ก็ทำแบบเดียวกัน เมื่อคดีขึ้นสู่ศาล ทนายของอีกฝ่ายสามารถขอให้ศาลเรียกเอกสารจากธนาคารหรือกระดานเทรดมาเป็นหลักฐานได้ ทันทีที่เห็นว่ามีเงินโอนออกจากกระดานเทรดไปยังกระเป๋าภายนอก ผู้เชี่ยวชาญด้านนิติวิทยาการบล็อกเชนก็ตามต่อได้ว่าเหรียญไปอยู่ที่ไหน ถูกแตกไปกี่กระเป๋า และยังอยู่ครบหรือไม่

ในต่างประเทศ บริษัทวิเคราะห์บล็อกเชนอย่าง Chainalysis มีเครื่องมือที่หน่วยงานรัฐใช้ตามรอยเงินคริปโตเป็นประจำ เทคนิคแบบเดียวกันก็ใช้ตามรอยทรัพย์สินในคดีแพ่งได้ Hardware Wallet ที่คุณซ่อนไว้อาจไม่มีใครหาตัวเครื่องเจอ แต่ที่อยู่กระเป๋าที่เคยรับเหรียญจากบัญชีกระดานเทรดของคุณ จะเปิดเผยยอดคงเหลือให้ทุกคนเห็นได้ทันทีที่มีคนเชื่อมโยงมันกับชื่อคุณ

และถ้าใครคิดจะโอนเหรียญออกไปให้พ้นตัวก่อนยื่นหย่า ก็ต้องรู้ว่ามาตรา 1534 วางหลักไว้ว่า ถ้าคู่สมรสฝ่ายใดจำหน่ายจ่ายโอนสินสมรสไปเพื่อประโยชน์ของตนฝ่ายเดียว หรือโดยเจตนาให้อีกฝ่ายเสียหาย ส่วนที่โอนไปนั้นยังถูกนำมาคิดรวมตอนแบ่งสินสมรสได้ ทุกการโอนที่คุณทำเพื่อหนี กลายเป็นหลักฐานถาวรบนบล็อกเชนที่บอกว่าคุณพยายามซ่อน ในแง่นี้ คริปโตอาจเป็นที่ซ่อนเงินจากคู่สมรสที่แย่ที่สุดเท่าที่มีมา

ขาดทุนฟิวเจอร์และภาษีคริปโต ใครต้องแบกรับ

อีกด้านที่คนพูดถึงน้อยกว่าคือขาดทุน ถ้ากำไรต้องแบ่งครึ่ง แล้วถ้าโดนล้างพอร์ตจากการเปิด Leverage ในฟิวเจอร์ล่ะ อีกฝ่ายต้องรับด้วยหรือเปล่า

ในเรื่องหนี้สิน กฎหมายไทยแยกเป็นหนี้ส่วนตัวกับหนี้ร่วม มาตรา 1490 กำหนดหนี้ร่วมไว้ไม่กี่กรณี เช่น หนี้เพื่อจัดการบ้านเรือนและเลี้ยงดูครอบครัว หนี้ที่เกี่ยวกับสินสมรส หนี้จากการงานที่ทำด้วยกัน หรือหนี้ที่ก่อขึ้นเพื่อประโยชน์ตนฝ่ายเดียวแต่อีกฝ่ายให้สัตยาบัน ถ้าคุณกู้บัตรเครดิตหรือสินเชื่อมาเติม Margin โดยอีกฝ่ายไม่รู้เรื่อง หนี้ก้อนนั้นน่าจะเป็นหนี้ส่วนตัว แต่มาตรา 1488 ก็ระบุว่าเมื่อสินส่วนตัวไม่พอชำระ เจ้าหนี้มีสิทธิ์บังคับเอาจากสินสมรสส่วนที่เป็นของคุณได้ ครอบครัวจึงได้รับผลกระทบอยู่ดี

ส่วนเงินสินสมรสที่หายไปกับการโดนล้างพอร์ต อีกฝ่ายอาจโต้แย้งได้ว่าคุณใช้สินสมรสไปเพื่อประโยชน์ของตนฝ่ายเดียว และขอให้นำยอดนั้นมาคิดรวมตอนแบ่ง ซึ่งหมายความว่าคุณอาจเสียทั้งเงินที่ขาดทุนไป และเสียส่วนแบ่งในทรัพย์สินที่เหลือเพิ่มอีก ผลจะออกมาแบบไหนขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงของแต่ละคดี แต่ไม่ใช่สถานการณ์ที่ใครอยากเจอ

เรื่องภาษีก็เป็นอีกจุดที่ต้องระวัง กำไรจากคริปโตถือเป็นเงินได้ที่ต้องเสียภาษีตามประมวลรัษฎากร แม้ในปี 2568 รัฐบาลไทยจะออกมาตรการยกเว้นภาษีกำไรจากการขายคริปโตผ่านผู้ให้บริการที่ได้รับอนุญาตในไทยเป็นการชั่วคราว แต่กำไรที่เกิดบนกระดานเทรดต่างประเทศไม่ได้อยู่ในมาตรการนี้ และเงินได้จากต่างประเทศที่นำเข้ามาในไทยก็มีภาระภาษีของมันเอง ปัจจุบันสามีภรรยาเลือกได้ว่าจะยื่นภาษีแยกหรือยื่นรวม ถ้าเลือกยื่นรวม เงินได้ของทั้งคู่จะอยู่ในแบบเดียวกัน หากมีรายได้คริปโตที่อีกฝ่ายไม่ได้แจ้งและถูกประเมินย้อนหลัง ปัญหาก็อาจลามไปถึงคนที่ลงชื่อร่วมโดยไม่รู้อะไรเลย คู่ไหนที่ฝ่ายหนึ่งเทรดหนัก ควรปรึกษานักบัญชีหรือนักกฎหมายภาษีก่อนเลือกวิธียื่น

ความเห็นผู้เขียน

ผมคิดว่าคนในวงการคริปโตไทยชอบพูดถึงความเสี่ยงจากแฮกเกอร์ จากกระดานเทรดล้ม หรือจากราคาร่วง แต่แทบไม่มีใครพูดถึงความเสี่ยงที่อยู่ใกล้ตัวที่สุด นั่นคือคนที่นอนข้าง ๆ เรา ไม่ใช่เพราะเขาจะขโมยเหรียญ แต่เพราะกฎหมายมองว่าเขาอาจเป็นเจ้าของเหรียญครึ่งหนึ่งมาตั้งแต่แรก

สิ่งที่ทำให้ผมอยากเขียนเรื่องนี้คือความย้อนแย้งของมัน เราชอบคริปโตเพราะความโปร่งใส ตรวจสอบได้ ไม่ต้องเชื่อใจใคร แต่หลายคนกลับใช้มันเป็นที่ซ่อนเงินจากคนที่ควรเชื่อใจกันมากที่สุด และสุดท้ายความโปร่งใสที่เรารักนั่นเองที่จะเป็นหลักฐานมัดตัว ถ้าความสัมพันธ์ไปไม่รอด

ผมไม่ได้บอกว่าทุกคนต้องเปิดพอร์ตให้แฟนดูทุกวัน แต่มีไม่กี่อย่างที่ทำได้เลย อย่างแรก ถ้ายังไม่แต่งงาน การทำสัญญาก่อนสมรสเป็นทางเลือกที่กฎหมายเปิดไว้ (มาตรา 1465 และ 1466) แต่ต้องทำเป็นหนังสือก่อนจดทะเบียนตามรูปแบบที่กฎหมายกำหนด อย่างที่สอง ถ้ามีเหรียญก่อนแต่งงาน ให้เก็บหลักฐานยอดถือครองในวันจดทะเบียนไว้ เช่น ประวัติธุรกรรม ที่อยู่กระเป๋า และรายงานจากกระดานเทรด อย่างที่สาม แยกกระเป๋าสินส่วนตัวกับเงินที่ลงเพิ่มระหว่างแต่งงานออกจากกันให้ชัด อย่าให้ปนกัน และอย่างสุดท้าย อย่าเอาเงินครอบครัวไปเปิด Leverage โดยที่อีกฝ่ายไม่รู้ เพราะนั่นไม่ใช่แค่ความเสี่ยงทางการเงิน แต่เป็นความเสี่ยงทางกฎหมายด้วย

ทั้งหมดนี้เป็นการวิเคราะห์หลักกฎหมายทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับกรณีของใครคนใดคนหนึ่ง ถ้าคุณกำลังเจอปัญหาจริง ควรคุยกับทนายความด้านครอบครัวที่เข้าใจคริปโต ส่วนคนที่ยังไม่มีปัญหา ผมว่าคุยกันตรง ๆ ตอนนี้ ง่ายกว่าไปคุยกันต่อหน้าศาลเยอะครับ

ภาพจาก AI